کاردرمانی بینایی در چه مواقعی کاربرد دارد؟ شاید بتوان گفت سیستم بینایی مهمترین سیستم حسی بدن است که نه تنها توانایی دیدن محیط را به ما هدیه میدهد بلکه تقریباً بر تمامی فعالیتهای ما مثل راه رفتن، مراقبت از خود، تحصیل، شغل و … تاثیر میگذارد. در اغلب مواردِ اختلال در بینایی، ساختمان و اندام چشم سالم هستند و مشکل در ادراک و پردازش بینایی است. در این شرایط متخصصان کاردرمانی بینایی با مداخلات خود در زمینههای ایجاد کننده چالش برای مراجع در استقلال و خودکارآمدی فرد نقش دارند.
سیستم بینایی و اجزای آن
سیستم بینایی تنها محدود به چشم به عنوان یک عضو حسی نیست، بلکه شامل بخشهای محیطی (چشم و شبکیه)، حرکتی (عضلات چشم)، و عصبی–شناختی (مسیرهای بینایی و قشرهای پردازشی مغز) میشود. اختلال در هر یک از این بخشها میتواند به مشکلات بینایی متفاوتی منجر شود.
بخش محیطی (چشم و شبکیه)
این بخش مسئول دریافت نور و تبدیل آن به پیام عصبی است. بیماریهای چشمی مانند آبمروارید این سطح را درگیر میکنند.
بخش حرکتی چشم
شامل عضلات خارجچشمی است که حرکات هماهنگ دو چشم را امکانپذیر میسازند تا تصویر واحدی روی شبکیه شکل بگیرد. همچنین عضله مژگانی وظیفه تطابق و وضوح تصویر را بر عهده دارد. آسیب در این بخش میتواند منجر به مشکلاتی از قبیل استرابیسم، دوبینی، اختلال تطابق یا ضعف حرکات چشمی شود.
بخش عصبی–شناختی
شامل مسیرهای عصبی بینایی از شبکیه تا قشر بینایی و همچنین نواحی مغزی مرتبط با ادراک، توجه و حافظه بینایی است. این بخش مسئول پردازش اطلاعات دیداری است. آسیب در این سطح میتواند باعث نقصهای میدان بینایی مانند غفلت بینایی، اختلال در توجه یا مهارتهای ادراک دیداری شود.
اختلالات بینایی
سیستم بینایی یک سیستم پیچیده با عملکردی پیچیده است. به همین دلیل در کاردرمانی چشم و بینایی، اختلالات بینایی به 2 گروه کلی تقسیم میشود:
- اختلالات ادراکی بینایی
- اختلالات ساختاری بینایی
اختلالات ناشی از ادراک بینایی
در این گروه، اختلال در پردازش اطلاعات بینایی در سیستم مرکزی یعنی مغز است. هرچند چشم که ورودی حسی است اطلاعات را به درستی دریافت کرده است اما پردازش و یکپارچگی آن دچار مشکل است. اختلالات ادراک بینایی که زیر مجموعه مهمی از کاردرمانی بینایی است، شامل:
- اختلال در مهارتهای بینایی_فضایی
- اختلال در مهارتهای تجزیه و تحلیل بینایی
- اختلال در مهارتهای یکپارچگی بینایی_حرکتی
میشود که در ادامه به صورت جداگانه به هریک از این اختلالها در مهارتهای ادراکی میپردازیم.